Rynek kolejowy potrzebuje zmian

Zmiany, które zachodzą od 20 lat na polskim rynku kolejowym nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Efekt – wysłużony tabor, zły stan torów i ciągłe opóźnienia pociągów. W takich warunkach interwencje Prezesa UOKiK – 66 postępowań wobec spółek działających w ramach grupy PKP w ciągu ostatnich 6 lat – przypominają leczenie ciągle powracających objawów przewlekłej choroby, bez eliminowania jej przyczyn. Jednym z ważnych powodów takiej sytuacji jest brak konkurencji na tym rynku.

Zdaniem Urzędu, zmiany w sektorze kolejowym są potrzebne i możliwe. Muszą być one jednak gruntownie przemyślane, a ich wprowadzanie powinno odbywać się odpowiedzialnie. Przygotowany w sierpniu br. przez UOKiK raport Kierunki rozwoju konkurencji i ochrony konsumentów na rynkach przewozów kolejowych w Polsce wskazuje, że niezbędne dla poprawy sytuacji w polskim kolejnictwie jest uporządkowanie struktury tego rynku. Urząd dostrzega dwa główne obszary zmian. Po pierwsze, należy oddzielić część infrastrukturalną od usługowej. Sytuacja, w której przewozy towarowe i pasażerskie, infrastruktura a także usługi powiązane (np. energetyka, telekomunikacja) skupione są w ręku najsilniejszego podmiotu – grupy PKP – uniemożliwia zaistnienie konkurencji. Zmiany, które w warunkach konkurencyjnych byłyby wymuszane przez rynek i działające na nim podmioty, nie zachodzą. Należy więc rozważyć możliwość wydzielenia PKP PLK z grupy i przekazania jej zarządu nad całą infrastrukturą kolejową, jednak pod kontrolą państwa. Zagwarantuje to równe traktowanie wszystkich podmiotów i otworzy rynek na nowych przewoźników.

Kolejną postulowaną zmianą, niezbędną do przeprowadzenia reformy, jest wzmocnienie roli regulatora. W polskich warunkach jeden podmiot państwowy – Minister Infrastruktury poprzez nadzór nad grupą PKP – pełni de facto funkcję właściciela zarówno infrastruktury kolejowej, jak i przewoźników. Jednocześnie sprawuje on kontrolę nad regulatorem tego rynku – Urzędem Transportu Kolejowego. W ten sposób dochodzi do konfliktu interesów a rola regulatora, który powinien kreować konkurencję na rynku – jest właściwie niewidoczna. Zdaniem UOKiK należy zatem wyłączyć UTK spod obecnego nadzoru oraz zwiększyć zakres jego prerogatyw poprzez m.in. przyznanie mu kompetencji ustalania planów transportowych i czuwania nad ich realizacją. Zmiany te pozwolą efektywnie wpływać na poprawę sytuacji na rynku i chronić interesy pasażerów. Dobrym przykładem obrazującym skuteczność reform wprowadzających konkurencję w Polsce – przy silnej pozycji regulatora rynku – jest branża telekomunikacyjna.

Nie mamy złudzeń co do tego, że zmiany na kolei nastąpią natychmiast a pociągi zaczną ścigać się po torach. Z całą pewnością jednak Polskę stać na przeprowadzenie spójnych i przemyślanych reform.