W komentarzu do artykułu Grażyny J. Leśniak „Skarbówka prześwietla wbrew przepisom” opublikowanym w „Rzeczpospolitej” 9 sierpnia 2005 roku, zaproszony ekspert mec. Hanna Gajewska - Kraczkowska stwierdziła, że „Urząd skarbowy nadużył prawa, stosując surowe reguły dotyczące pomocy publicznej w sytuacji, która nie jest żadną pomocą publiczną”. Zdaniem mec. Kraczkowskiej „w art. 87 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską nie ma żadnego odniesienia do rozkładania należności publicznoprawnych na raty”.

W ocenie ekspertów urzędu monitorującego pomoc publiczną w Polsce powyższe twierdzenie jest nieuzasadnione. Zdaniem UOKiK rozkładanie na raty bądź odraczanie spłaty należności publicznoprawnych (w szczególności należności podatkowych) stanowi jedną z form pomocy publicznej.

Zasadne jest zatem stosowanie w tym względzie odpowiednich przepisów (w tym przywołanego przez mec. Kraczkowską art. 87 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską). W takiej sytuacji uzyskanie przez organy podatkowe informacji o sytuacji finansowej podatnika jest niezbędne do dokonania oceny czy przedsiębiorstwo jest w trudnej sytuacji ekonomicznej w rozumieniu wspólnotowych wytycznych. Informacje te mogą być także niezbędne w celu wykazania „ważnego interesu podatnika” zgodnie z obowiązująca ordynacją podatkową.

Zgodnie z artykułem 87 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wsparcie udzielane przedsiębiorstwom uznawane jest za pomoc publiczną o ile jednocześnie spełnione będą następujące warunki:

1. udzielane jest ono przez Państwo lub ze środków państwowych;
2. powoduje uzyskanie korzyści przez przedsiębiorstwo na warunkach dogodniejszych niż oferowane na rynku;
3. ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa albo produkcje określonych towarów);
4. grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi UE.

Odnosząc się do obowiązku stosowania przepisów o pomocy publicznej w przypadku rozkładania na raty bądź odraczania terminu płatności należności podatkowej, należy podkreślić, że nie ma wątpliwości, iż wsparcie w tym zakresie dotyczy środków publicznych. Ponadto rozłożenie na raty spłaty wierzytelności (odroczenie terminu płatności należności) jest środkiem o charakterze selektywnym, gdyż dotyczy konkretnego przedsiębiorcy, a zastosowanie tego środka pozostawiono do uznania organu podatkowego. W ten sposób spełnione zostały dwie przesłanki uznania danego środka za pomoc publiczną, zawarte w art. 87 Traktatu.

W kwestii spełnienia przesłanki uzyskania przez przedsiębiorcę korzyści ekonomicznej, której nie uzyskałby na rynku, należy ustalić rzeczywistą wartość udzielanego wsparcia poprzez jego wyrażenie jako równowartość (ekwiwalent) dotacji. Sposób jego obliczania reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowego sposobu obliczania wartości pomocy publicznej udzielanej w różnych formach. W sytuacji gdy wynik tego obliczenia jest mniejszy lub równy zeru, oznacza to, że nie mamy do czynienia z pomocą publiczną. W wypadku, gdy wynik obliczeń jest dodatni, oznacza to, że planowane rozłożenie zapłaty podatku na raty będzie odbywało się na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku, w związku z czym w tym przypadku będą miały zastosowanie przepisy o pomocy publicznej.

W opisywanym przypadku przy obliczaniu ekwiwalentu dotacji, należy brać pod uwagę wartość obecnie obowiązującej stopy referencyjnej ustalonej przez Komisję Europejską dla Polski. Stopy te są traktowane jako bazowe. W sytuacjach związanych ze szczególnym ryzykiem (takim jak trudna sytuacja ekonomiczna przedsiębiorstwa) mogą one być podwyższone o co najmniej 4 punkty procentowe. Wynika to m.in. z komunikatu Komisji w sprawie metody ustalania stopy referencyjnej oraz stopy dyskontowej (Dz. Urz. WE C 273 z 09.09.1997wymagań banków prywatnych, gdyż w przypadku pomocy udzielanej w formie pożyczki, żaden z nich nie zgodziłby się na jej udzielenie. Przy wyższych stopach referencyjnych, obliczony według odpowiednich przepisów ekwiwalent dotacji może okazać się wartością dodatnią. W ten sposób spełniona zostaje trzecia przesłanka uznania omawianego środka za pomoc publiczną - uzyskanie korzyści na dogodniejszych warunkach niż oferowane na rynku.

Stwierdzenie występowania w omawianej sytuacji ostatniej przesłanki - dotyczącej groźby zakłócenia konkurencji oraz wpływu udzielanego wsparcia na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi UE - wymaga określenia charakteru prowadzonej działalności gospodarczej oraz wpływu udzielonego wsparcia na handel i konkurencję w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorców działających na tym rynku. Należy jednak podkreślić, że Komisja Europejska uznaje powyższą przesłankę za spełnioną w przypadku gdy spełnione są pozostałe trzy warunki. Obalenie tego domniemania wymaga przedstawienia szczegółowego uzasadniania. Zgodnie z orzecznictwem sądów europejskich powyższa przesłanka jest także spełniona jeśli w zakresie produktów wytwarzanych lub usług świadczonych przez dany podmiot ubiegający się o wsparcie, istnieje wymiana handlowa pomiędzy Państwami Członkowskimi.

Wobec powyżej przedstawionych wyjaśnień - zdaniem Urzędu - traktowanie rozkładania na raty należności publicznoprawnych (w szczególności należności podatkowych) jako formy pomocy publicznej i stosowanie w tym względzie odpowiednich przepisów (w tym artykułu 87 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską) jest całkowicie zasadne. Żądanie przez organy podatkowe informacji o sytuacji finansowej podatnika jest więc niezbędne do dokonania właściwej oceny, czy przedsiębiorstwo znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej w rozumieniu wspólnotowych wytycznych.