Ponad 140 decyzji dotyczących ochrony konkurencji oraz 112 stwierdzających naruszenie zbiorowych interesów konsumentów - to efekt pracy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w 2005 roku. Łączna suma sankcji finansowych nałożonych w 2005 roku przekroczyła 38 mln złotych

 
Podstawowym instrumentem Prezesa Urzędu w zakresie ochrony konkurencji jest prowadzenie postępowań antymonopolowych w sprawach praktyk ograniczających konkurencję - nadużywania pozycji dominującej na rynku oraz niedozwolonych porozumień (karteli). Mogą się one zakończyć nakazem zaniechania kwestionowanych działań oraz nałożeniem kary pieniężnej. W 2005 roku Prezes UOKiK prowadził 360 postępowań wyjaśniających oraz 320 postępowań antymonopolowych w sprawach praktyk ograniczających konkurencję. 260 z nich, a zatem zdecydowana większość, dotyczyła nadużywania przez przedsiębiorców pozycji dominującej na rynku. Niedozwolonych porozumień wymierzonych w konkurencję dotyczyło 60 postępowań. Od akcesji Polski do UE Prezes Urzędu może bezpośrednio stosować Traktat ustanawiający Wspólnoty Europejskie. W 2005 roku wszczął na jego podstawie 8 postępowań przeciw przedsiębiorcom podejrzanym o ograniczenie konkurencji na Wspólnym Rynku.

 
Liczba decyzji dotyczących naruszenia prawa antymonopolowego wyniosła 144. Prezes UOKiK kilkakrotnie zakwestionował między innymi działania regionalnych izb lekarsko-weterynaryjnych, które ustalały w cennikach minimalną wysokość opłat za leczenie zwierząt. W praktyce oznaczało to ograniczenie konkurencji i narzucenie konsumentom z góry ustalonej ceny za usługi weterynaryjne. Za niedozwolone porozumienie uznano również ustalenie przez polskiego wydawcę „Harry’ego Pottera i Zakonu Feniksa” i siedmiu dystrybutorów, że książka nie może być sprzedawana po cenie różniącej się więcej niż 10 proc. od wydrukowanej na okładce. Na uczestników zmowy Prezes UOKiK nałożył sankcje w łącznej wysokości ponad 1 mln 600 tys. złotych. Natomiast 8 mln złotych wyniosła kara dla Kompanii Węglowej - rynkowego dominanta, który nadużywając swojej pozycji dążył do wyeliminowania konkurenta. Łączna suma sankcji finansowych nałożonych w 2005 roku przekroczyła 38 mln złotych.

Prezesowi UOKiK przysługuje również prawo kontroli koncentracji, w celu niedopuszczenia do sytuacji, w której w wyniku transakcji powstanie podmiot dominujący na rynku. Urząd antymonopolowy rozpatrzył w ubiegłym roku 329 spraw dotyczących łączeń i przejęć przedsiębiorców. Żadna z 265 decyzji nie zakazywała koncentracji, w dwóch przypadkach wydano zgodę warunkową. Największej liczby transakcji podlegających zgłoszeniu do Prezesa UOKiK dokonano w przemyśle spożywczym i energetycznym oraz w branży nieruchomości (deweloperzy, zarządcy).

Z ochroną konkurencji ściśle związane jest monitorowanie pomocy publicznej. Od 2004 roku Prezes UOKiK opiniuje projekty pomocy publicznej udzielanej przedsiębiorcom w ramach programów pomocowych oraz decyzji indywidualnych przed ich wysłaniem do Komisji Europejskiej, która jest jedynym organem władnym podejmować decyzje w sprawach zgodności wsparcia ze Wspólnym Rynkiem. W 2005 roku Prezes Urzędu wydał 83 opinie na temat wsparcia udzielanego przez państwo przedsiębiorcom, z których 70 dotyczyło programów pomocowych, 13 zaś - przypadków pomocy indywidualnej.

Do kompetencji Prezesa Urzędu należy również ochrona słabszych uczestników rynku Prezes UOKiK prowadził 384 postępowania zakończone wydaniem 112 decyzji stwierdzających naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Dotyczyły one między innymi nieudzielania pełnej i rzetelnej informacji - prawo naruszyły na przykład spółka Tel-Art prezentująca nieprawdziwe informacje na temat oferowanych przez siebie w sprzedaży wysyłkowej artykułów wspomagających odchudzanie oraz firma Alan wysyłająca do konsumentów listy sugerujące przyznanie im nagrody. Do zapłaty ponad 4,2 mln złotych kary została zobowiązana Telekomunikacja Polska za niewykonanie decyzji Prezesa UOKiK. Opóźniając organizację systemu obsługi klientów - w tym „Błękitnej Linii” - spółka nie wywiązała się z nakazu Urzędu.

Ochronie słabszych uczestników rynku służą również działania zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego niedozwolonych postanowień umownych - to znaczy kształtujących interesy konsumentów w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami. Podstawowym narzędziem są analizy wzorców umownych stosowanych przez przedsiębiorców. UOKiK przedstawił w ubiegłym roku wyniki pięciu ogólnopolskich kontroli wzorców umownych. Zbadano dokumenty stosowane w obrocie prawnym z udziałem konsumentów przez uczelnie niepaństwowe i szkoły językowe organizatorów turystyki, banki zawierające umowy o korzystanie z kart płatniczych oraz firmy remontowo-budowlane. Efektem kontroli było 647 wystąpień do przedsiębiorców z wezwaniem do usunięcia niedozwolonych klauzul. Wobec podmiotów, które nie zastosowały się do żądań Prezesa Urzędu, skierowano 85 pozwów do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Ochronie zdrowia i życia konsumentów służą postępowania w sprawach ogólnego bezpieczeństwa. W ich wyniku Prezes UOKiK może nakazać między innymi wycofanie z rynku wyrobu stwarzającego zagrożenie. W 2005 roku UOKiK prowadził ponadto 120 postępowań administracyjnych przeciw przedsiębiorcom wprowadzającym do obrotu produkty niebezpieczne. Najczęściej kwestionowane były zabawki, meble, sprzęt gospodarstwa domowego oraz samochody i artykuły motoryzacyjne. Do rejestru produktów niebezpiecznych zostało wpisanych 16 nowych wyrobów. Urząd otrzymał ponadto 34 dobrowolne powiadomienia od przedsiębiorców, że wprowadzone przez nich do obrotu produkty nie spełniają wymogów bezpieczeństwa.

Zapewnieniu, że w obrocie znajdują się wyłącznie produkty bezpieczne i spełniające zasadnicze wymagania - określone w aktach prawnych wprowadzających do prawa polskiego tzw. dyrektywy nowego podejścia - służy system nadzoru rynku monitorowany przez Prezesa Urzędu. W ubiegłym roku w jego ramach inspekcje skontrolowały niemal 50 tys. wyrobów u ponad 6,5 tys. przedsiębiorców. Efektem było 340 postępowań administracyjnych. Ponadto organy celne nie dopuściły na polski rynek 122 wyrobów niespełniających zasadniczych wymagań.

UOKiK jest odpowiedzialny również za zarządzanie systemem monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych. Realizując wytyczne Komisji Europejskiej podległa Prezesowi UOKiK Inspekcja Handlowa skontrolowała w 2005 roku 596 stacji benzynowych. Ponad 6 proc. wszystkich pobranych próbek nie spełniało wymogów jakościowych. W przypadku oleju napędowego wskaźnik ten wyniósł 8 proc. Wadliwa okazała się co dwudziesta pobrana próbka benzyny 95 i 98. IH zbadała ponadto 2830 próbek benzyny i oleju napędowego pochodzących z 1477 stacji na stacjach benzynowych i w hurtowniach, na które napłynęły skargi i informacje od konsumentów oraz organów ścigania, a także tych, na których w latach ubiegłych ujawniono nieprawidłowości. Wymogów jakościowych nie spełniało niemal 14 proc. zbadanych próbek. W przypadku hurtowni wskaźnik ten wyniósł prawie 9,6 proc.

Ważnym elementem działań UOKiK w 2005 roku były prace legislacyjne. Urząd przygotował projekty pięciu aktów prawnych i wydał opinie na temat trzech tysięcy kolejnych - między innymi do nowelizacji ustawy o lasach oraz o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także do prawa telekomunikacyjnego.

Aktywna polityka edukacyjna i informacyjna prowadzona przez Urząd służyła podniesieniu świadomości wszystkich uczestników rynku. W jej ramach, oprócz szeregu konferencji naukowych, UOKiK przeprowadził między innymi ogólnopolską kampanię billboardową „Nie daj się oskubać” informującą o instytucji miejskich i powiatowych rzeczników konsumentów świadczących bezpłatną pomoc prawną. W 2005 roku była również emitowana druga seria programu telewizyjnego „Konsument”, której towarzyszyły audycje radiowe oraz artykuły prasowe. Ponadto została uruchomiona nowa strona internetowa Urzędu - www.uokik.gov.pl uznana za najlepszą w kategorii witryn administracji rządowej na konkursie Webstarfestival.

Dodatkowe informacje:
Elżbieta Anders, Rzecznik prasowy UOKiK
Pl. Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa
Tel. 22 827 28 92, 55 60 106, 55 60 314
faks 22 826 11 86

E-mail eanders@uokik.gov.pl