„Konkurencja w gospodarce współczesnej” była tematem międzynarodowej konferencji naukowej, zorganizowanej przez UOKiK i Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu w dniach 6-7 listopada 2006

Uczestnicy konferencji - prawnicy i ekonomiści z Polski i Niemiec - dyskutowali na temat problemów, jakie niesie ze sobą współczesna gospodarka w zakresie ochrony konkurencji. Podkreślili oni konieczność ekonomicznego podejścia do prawa antymonopolowego. Prezentacje i dyskusja koncentrowały się wokół trzech grup problemów.

 
Pierwsza odnosiła się do zachodzących przemian gospodarczych, określanych mianem „nowej ekonomii” (globalizacja, postęp techniczny) i ich wpływu na mechanizmy konkurencji oraz cele polityki antymonopolowej. Uczestnicy konferencji, odnosząc się do tego problemu, zwrócili uwagę na występujące w praktyce trudności w określeniu pozycji rynkowej przedsiębiorcy. W ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów przyjmuje się domniemanie, że udział w rynku przekraczający 40 proc. należy traktować jako pozycję dominującą. Domniemanie oznacza jednak, że ilościowa ocena pozycji rynkowej jest niewystarczająca i powinno się stosować także analizę jakościową. Jest to ważne z punktu widzenia budowy strategii działania przedsiębiorców. Często uważa się bowiem, że miarą skuteczności jest budowanie silnej pozycji rynkowej, co jednocześnie wymaga znacznych nakładów. Logika biznesowa nakazuje następnie ich zrekompensowanie, co w praktyce często oznacza wykorzystanie (nadużywanie) tej pozycji, np. przez stosowanie cen nadmiernie wygórowanych lub rażąco niskich (drapieżczych).

Uczestnicy konferencji przypomnieli również wyjaśnienie zachowań przedsiębiorców oparte na teorii gier i odwołujące się do współdziałania w tworzeniu wartości (rynku) i rywalizacji (o jego podział). Za przykład posłużyli przedsiębiorcy telekomunikacyjni i operatorzy telewizji kablowej, którzy konkurując ze sobą, mają jednocześnie ten sam cel - ułatwienie komunikowania się ludzi i zapewnienie im dostępu do informacji. W praktyce jednak - jak twierdzili uczestnicy spotkania - rywalizacja i dążenie do silnej pozycji rynkowej stają się celem nadrzędnym podmiotów gospodarczych. Powstaje w związku z tym pytanie, czy można realizować strategię budowania przewagi konkurencyjnej bez narażania się na konflikt z prawem konkurencji.

 
Odpowiedź na powyższe nie jest jednoznaczna. Przykład Microsoft’u dowodzi, że przedsiębiorcy tworzący sektor nowej gospodarki w coraz większym stopniu wykorzystują środki prawne po to, by pokrzyżować plany rywalom i przyczynić się do wzrostu kosztów ich działania. Polityka antytrustowa nie była do tej pory w stanie skutecznie zapobiec monopolowi Microsoft’u. Zasadniczy problem jawi się tu w kontekście konfliktu prawa konkurencji z prawem własności intelektualnej. To ostatnie umożliwia przedsiębiorcy osiągnięcie czasowej pozycji monopolistycznej w odniesieniu do produktów o krótkim cyklu życia, jak np. systemy komputerowe, co może prowadzić do stabilnej pozycji dominującej.

Drugi nurt dyskusji koncentrował się wokół kwestii liberalizacji poszczególnych sektorów polskiej gospodarki, które mimo wysiłków organów państwa, pozostają nadal silnie zmonopolizowane. Uczestnicy konferencji szczegółowo odnieśli się do sytuacji na polskim rynku usług telekomunikacyjnych, który mimo formalnej liberalizacji od 2000 r., jest nadal w znacznej części zamknięty na mechanizmy konkurencji. Świadczy o tym m.in. utrzymująca się przewaga Telekomunikacji Polskiej (85 proc. udziału w rynku telefonii stacjonarnej) wynikająca z wieloletniej obecności operatora na rynku, posiadanej infrastruktury na obszarze całego kraju oraz przyjętej strategii. Jednocześnie od 2005 r. obserwuje się spadek liczby użytkowników telefonii stacjonarnej na rzecz telefonii komórkowej (liczba osób korzystających z telefonii mobilnej w 2005 r. osiągnęła 29,9 mln.; nadal znacznie poniżej średniej dla UE). Dyskutanci jednak, wysoko ocenili wysiłki nowego regulatora - Urzędu Komunikacji Elektronicznej mające na celu otwarcie rynku.

Dyskutanci odnieśli się w tym kontekście również do rynków lokalnych. W ich opinii całkowicie nie sprawdził się model regulacji w sektorze wodno-kanalizacyjnym. Gminy występując często w podwójnej roli - właściciela tych przedsiębiorstw i regulatora - unikają podejmowania trudnych decyzji taryfowych i modernizacyjnych. Istniejąca, kosztowa formuła ustalania cen utrwala nieefektywność tego sektora. W dyskusji przywołano liczne tego dowody oraz przykłady częstej ingerencji Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Wiele miejsca poświęcono także sektorowi bankowemu. Zwrócono uwagę, że po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej odnotowano w naszym kraju wzrost liczby banków (według stanu na czerwiec 2006 r. w Polsce funkcjonowało 649 banków, w tym 64 komercyjne i 585 spółdzielczych). Jednocześnie wstępując do Unii Polska zobowiązała się do zniesienia wszelkich barier dla prowadzenia działalności przez zagraniczne podmioty. W efekcie krajowy sektor bankowy jest zdominowany przez kapitał zagraniczny, co zdaniem ekspertów przyczyniło się do zwiększenia presji konkurencyjnej, poprawy jakości usług, poszerzenia oferty, wprowadzenia nowych technologii oraz nowoczesnych metod zarządzania. Z drugiej strony podkreślono, że nadmierne rozproszenie sektora może nie stanowić wystarczającego impulsu do rozwoju konkurencji, ponieważ małe banki są zbyt słabe pod względem zasobów, aby skutecznie rywalizować o klientów.

Trzeci blok prezentacji i dyskusji poświęcony był wykorzystaniu metod analizy ekonomicznej w procedurach antymonopolowych. Inicjowana przez Komisję Europejską „ekonomizacja” ochrony konkurencji, mająca na celu zwiększenie stopnia pewności i obiektywności orzeczeń organów administracji i sądów, mimo trudności, stopniowo przenika do praktyki orzeczniczej. Jednak w opinii uczestników konferencji konieczna jest dalsza wymiana poglądów w tym zakresie.

Podsumowując, z dyskusji można wyciągnąć wniosek, zgodny z twierdzeniem obecnej Komisarz ds. Konkurencji Unii Europejskiej, Neelie Kroes, że przedmiotem ochrony jest konkurencja a nie konkurenci, a ostatecznym celem jest niedopuszczanie do wyrządzania szkody konsumentom.

Dodatkowe informacje:
Elżbieta Anders, Rzecznik prasowy UOKiK
Pl. Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa
Tel. 22 827 28 92, 55 60 106, 55 60 314
faks 22 826 11 86

E-mail eanders@uokik.gov.pl