• 9 lutego 2022 r. Sąd Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie T-791/19 stwierdzający nieważność decyzji Komisji Europejskiej o odrzuceniu skargi Sped-Pro S.A.
• Sąd uznał, że Komisja Europejska niewystarczająco zbadała podnoszone przez spółkę argumenty i zbyt lakonicznie uzasadniła swoją decyzję.
• Orzeczenie sądu uchyliło decyzję Komisji Europejskiej wyłącznie z powodu braku wystarczającego uzasadnienia.
• Zwracamy uwagę, że wbrew niektórym przekazom medialnym, sąd nie zajmował się oceną niezależności organu ochrony konkurencji i stosowania „rule of law” w postępowaniach antymonopolowych.

W rzeczywistości wyrok T-791/19 dotyczył kwestii proceduralnych, a nie jak może sugerować treść komunikatu Sądu^[1] – przestrzegania w Polsce wymogów państwa prawa. Zawarte w nim  nieprecyzyjne sformułowania nie oddają w pełni treści wyroku Sądu.

Czego dotyczy wyrok Sądu UE ws. Sped Pro?

Sąd UE uznał, że Komisja Europejska odrzucając skargę Sped-Pro, zbyt lakonicznie uzasadniła swoją decyzję (mówi o tym pkt 105 wyroku), podczas gdy powinna była ocenić przedstawiane przez Sped-Pro argumenty „w sposób konkretny i dokładny” (pkt 104 wyroku). Uzasadnienie decyzji Komisji w tym zakresie sprowadzało się w zasadzie do jednego zdania. Był to jedyny wskazany w wyroku błąd KE, jednakże wiązał się z koniecznością unieważnienia jej decyzji. Oznacza to, że Komisja w przypadku uprawomocnienia się wyroku musi ponownie rozpatrzeć skargę Sped-Pro, a jeżeli wyda ponowną decyzję odrzucającą tę skargę, powinna przedstawić szczegółowe uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia.

Podkreślamy, że Sąd UE nie oceniał natomiast racjonalności twierdzeń Sped-Pro o braku niezależności polskiego organu ochrony konkurencji lub braku niezawisłości sądów rozpatrujących odwołania od jego decyzji.

Sąd UE stwierdził też w wyroku, że zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem (Sąd powołał się na wyroki pochodzące z 2007 i 2012 r.) Komisja Europejska ma prawo odrzucić skargę stwierdzając, że właściwy jest organ ochrony konkurencji państwa członkowskiego wówczas, gdy prawa składającego skargę będą w wystarczającym stopniu chronione przez organy krajowe - przy czym przez organy krajowe należy także rozumieć nie tylko organ ochrony konkurencji, lecz także sądy krajowe rozpatrujące odwołania (pkt 89, 90 i 45 wyroku).

Powołując się na to ustalone orzecznictwo, a także wskazując na istotne znaczenie prawa do rzetelnego procesu przed niezależnym sądem, Sąd UE dookreślił, że Komisja Europejska decydując o ewentualnym odrzuceniu skargi powinna także wziąć pod uwagę czynnik, jakim jest przestrzeganie wymogów państwa prawnego w danym państwie członkowskim (pkt 91 i 92 wyroku). W ramach tego badania Komisja powinna (stosując per analogiam wyrok TSUE z  25 lipca 2018 r. w sprawie C‑216/18 PPU^[2]), ocenić

1. istnienie rzeczywistego ryzyka naruszenia praw skarżącego, związanego z brakiem niezawisłości sądów danego państwa członkowskiego z uwagi na systemowe lub ogólne nieprawidłowości w tym państwie, a następnie
2. czy w świetle konkretnych okoliczności rozpatrywanej sprawy istnieje rzeczywiste ryzyko, że dana osoba jest faktycznie narażona na naruszenie (pkt 79-80, 92 wyroku).

Sąd UE uznał przy tym, że badanie przestrzegania wymogów państwa prawnego nie musi odbywać się w każdej sprawie, ale tylko wówczas, gdy to skarżący twierdzi, że istnieje ryzyko naruszenia jego praw (pkt 97 i 77 wyroku). 

Prezes UOKiK jest bezstronnym i niezależnym organem, tak jak ma to miejsce w przypadku innych urzędów antymonopolowych w Europie. Decyzje wydawane przez Prezesa UOKiK podlegają wyłącznie kontroli sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego. Jako organ ochrony konkurencji, który działa na podobnych zasadach jak jego odpowiednicy w pozostałych krajach UE, stale współpracuje z Komisją Europejską.

Działania Prezesa UOKiK

Prezes UOKiK każdorazowo w przypadku wpływu zawiadomienia o podejrzeniu stosowania praktyk ograniczających konkurencję analizuje sprawę i w przypadku istnienia podstaw wszczyna postępowanie, niezależnie od tego czy podejrzenie dotyczy podmiotu prywatnego, czy spółki z udziałem Skarbu Państwa. Także w przypadku PKP Cargo Prezes UOKiK prowadził wiele postępowań dotyczących zarzucanych tej spółce naruszeń prawa konkurencji (kilka z nich zostało wszczętych na wniosek Sped Pro). Prezes UOKiK wydał osiem decyzji stwierdzających stosowanie praktyk antymonopolowych, a także nakładających kary pieniężne na PKP Cargo. Decyzje te, z wyjątkiem jednej, zostały potwierdzane przez sądy. Prezes UOKiK kilkukrotnie odmawiał wszczęcia postępowania lub nie stwierdzał  stosowania praktyk przez PKP Cargo. Także te decyzje (z wyjątkiem dwóch, które nie zostały zaskarżone) były następnie badane przez sądy, które zgodziły się z oceną Prezesa UOKiK.

W omawianej sprawie T-791/19, spółka Sped-Pro nie składała bezpośrednio zawiadomienia do Prezesa UOKiK o podejrzeniu stosowania praktyk ograniczających konkurencję przez PKP Cargo. Problem ten został przedstawiony Prezesowi UOKiK w piśmie Ministerstwa Infrastruktury z 12 kwietnia 2019 r., przekazującym wraz z innymi dokumentami prośbę posła Władysława Kosiniaka-Kamysza  o interwencję w sprawie podejrzenia nadużywania pozycji dominującej przez podmioty działające w sektorze transportu kolejowego. Z załączonych dokumentów wynikało, że Sped-Pro zarzuca PKP Cargo nadużywanie pozycji dominującej na rynku właściwym polegające na odmowie nawiązywania współpracy z przedsiębiorcami, którym PKP Cargo zarzuca nieregulowanie należności w terminie.

Prezes UOKiK, podobnie jak w poprzednich sprawach dotyczących PKP Cargo, przeanalizował dostępne mu informacje, aby zweryfikować przedstawione przez Sped-Pro zarzuty. Z informacji tych wynikało, że PKP Cargo odmówiło zawarcia umowy ze Sped-Pro ze względu na zaprzestanie przez Sped-Pro regulowania należności wynikającej z umowy wieloletniej zawartej z PKP Cargo. Brak było zatem podstaw do podjęcia interwencji przez organ antymonopolowy.

Zachęcamy do zapoznania się z treścią całego wyroku wraz z uzasadnieniem.