Czy wolą Państwo zapłacić za ten sam produkt 500 czy 600 zł? Pytanie jest oczywiście retoryczne, a postawiłam je w kontekście informacji przedstawionych przez OECD, która szacuje, że w wyniku zmów przetargowych cena płacona przez zamawiającego jest o ok. 20 proc. wyższa

Biorąc pod uwagę fakt, że w większości przypadków organizatorem przetargu są instytucje państwowe wydatkujące publiczne środki, oznacza to, że w konsekwencji niedozwolonych porozumień wszyscy płacimy za towary i usługi znacznie więcej niż wynosi ich realna wartość.

Dlatego wykrywanie i eliminowanie nieprawidłowości w systemie zamówień publicznych jest sprawą niezwykle istotną. Uprawnienia pozwalające na zwalczanie tego typu praktyk posiadają Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Prezes Urzędu Zamówień Publicznych, a także organy ścigania oraz służby specjalne. Jeżeli chodzi o uprawnienia UOKiK interweniować możemy w dwóch przypadkach – antykonkurencyjnego uzgadniania warunków składanych ofert pomiędzy przedsiębiorcami przystępującymi do przetargu oraz organizatorem konkursu i oferentem.

Najczęstszą formą zmowy wykrywanej przez Urząd jest rezygnacja z zawarcia umowy przez zwycięzcę przetargu w sytuacji gdy druga w kolejności była oferta innego uczestnika kartelu. Oznacza to wybranie właśnie tej kolejnej, droższej oferty. Nie jest to jednak jedyna kwestionowana przez nas forma niedozwolonych uzgodnień. Na uwagę zasługuje w szczególności niedawna decyzja Urzędu – z grudnia ubiegłego roku, dotycząca przedsiębiorców ubiegających się o zamówienie na odbiór odpadów na terenie Białegostoku. Nasze rozstrzygnięcie ma charakter precedensowy, bowiem zakwestionowaliśmy działania podmiotów gospodarczych w ramach konsorcjum. Choć prawo, co do zasady dopuszcza taką formę współpracy podczas przetargu, jednak jej uzasadnieniem jest niemożność samodzielnego zrealizowania zamówienia, np. brak odpowiedniego sprzętu.  W sytuacji, kiedy przedsiębiorca może wystartować w przetargu bez konieczności współpracy z inną spółką, taka sytuacja może stanowić praktykę ograniczającą konkurencję.

Inne rodzaje zmów mogą polegać np. na uzgodnieniu przez przedsiębiorców, że niektórzy z nich nie wezmą w ogóle udziału w przetargu lub wycofają wcześniej złożoną ofertę, po to aby wybrano ofertę wyznaczoną przez nich jako zwycięską. Niedozwolony jest również podział przez uczestników zmowy kolejnych przetargów, np. poprzez takie składanie ofert, żeby doprowadzić do zwycięstwa podmiotu wyznaczonego wcześniej. Kolejnym niezgodnym z prawem działaniem jest podział rynku przez uczestników zmowy i uzgodnienie, że poszczególni przedsiębiorcy nie będą składać ofert na określonym terenie.

W ostatnich latach UOKiK wydał 12 decyzji dotyczących zmów przetargowych. Zdaję sobie sprawę, że nie jest to liczba imponująca, dlatego skuteczniejsza walka z tego typu praktykami zajmuje jedno z najważniejszych miejsc wśród priorytetów Urzędu. Pierwsze efekty już widać - pod koniec roku wszczęliśmy trzy postępowania przeciwko przedsiębiorcom, którzy w niedozwolony sposób mogli ubiegać się o zamówienia publiczne.

Skuteczniejszemu wykrywaniu zmów przetargowych służyć mają również proponowane zmiany w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Przede wszystkim chcemy wydłużyć okres, w którym Urząd może wszcząć postępowanie po zaprzestaniu przez przedsiębiorcę stosowania praktyk ograniczających konkurencję. Obecnie nie możemy zająć się sprawą, jeżeli od zakończenia porozumienia upłynie rok, w przygotowywanym projekcie  nowelizacji ustawy ten okres ulegnie wydłużeniu do pięciu lat.

Niezbędna jest również ścisła współpraca pomiędzy instytucjami, zajmującymi się wykrywaniem nieprawidłowości w postępowaniach przetargowych. Szczególnie istotna jest wymiana informacji i doświadczeń. Jest to o tyle ważne, że zmowy mają charakter niejawny i są niezwykle trudne do wykrycia. Dowody posiadane przez jeden z organów mogą pomóc w podjęciu działań przez inny, bowiem ta sama sprawa może znaleźć się pod lupą różnych instytucji. Przykładowo prokuratura może postawić zarzuty osobom fizycznym, natomiast UOKiK w związku z tym samym porozumieniem może nałożyć sankcje finansowe na spółki, które dopuściły się naruszenia prawa.

Mam nadzieję, że zmiany w prawie oraz współpraca pomiędzy różnymi instytucjami umożliwi skuteczniejszą walkę ze zmowami przetargowymi, a tym samym efektywniejsze wydatkowanie publicznych pieniędzy. Wszystkim zainteresowanym tą tematyką polecam artykuły pracowników UOKiK, które ukażą się w marcu i kwietniu na łamach Dziennika Gazety Prawnej.