36 postępowań w sprawach antykonkurencyjnych zmów, 19 decyzji, blisko 17 mln zł kar — to wynik walki z nielegalnymi porozumieniami w roku, który mija w UOKiK pod hasłem „Przedsiębiorco nie zmawiaj się!”. Największym sukcesem ostatnich 12 miesięcy jest jednak wzmożone zainteresowanie firm ujawnianiem karteli. Do Urzędu wpłynęło 16 wniosków leniency. Dla porównania w latach 2004-2011, czyli w minionych latach obowiązywania programu, było ich łącznie 30.

Jak wynika z badań przeprowadzonych na zlecenie UOKiK, przedsiębiorcy są coraz bardziej świadomi konsekwencji związanych z zawieraniem nielegalnych zmów[1]. Z pewnością ma to przełożenie na liczbę składanych wniosków leniency. Motywy decyzji o wejściu w rolę „świadka koronnego” w postępowaniu antymonopolowym bywają różne. Podstawowy to chęć uniknięcia kary finansowej, która może wynieść do 10 proc. przychodu. Ale są też sytuacje, kiedy uczestnik zmowy cenowej traci możliwość np. zmiany stawek lub wprowadzeniu promocji, a tym samym przestaje być atrakcyjnym oferentem czy też kontrahentem. Często jedynym sposobem wyjścia z kartelu jest wtedy współpraca z Urzędem. Na taką decyzję zdecydował się jeden z właścicieli firmy taksówkarskiej z Grudziądza, gdzie funkcjonował kartel przewoźników. Przez około pięć lat ustalali oni ceny za przewóz taksówką oraz częstotliwość wprowadzanych podwyżek. Porozumienie wykluczyło możliwość podjęcia indywidualnych decyzji biznesowych przez poszczególnych przewoźników, a fakt, że wszyscy stosowali taki sam cennik okazał się niekorzystny nie tylko dla nich samych, ale przede wszystkim dla klientów.

Co wiemy o zmowach?

W ostatnich tygodniach postanowiliśmy zapytać konsumentów[2], o to, czy mają świadomość, jakie korzyści przynosi im konkurencja na rynku. Aż 77 proc. z nas zdaje sobie sprawę, że niezakłócona rywalizacja oznacza większy wybór i lepszą jakość dóbr. Ponadto 62 proc. ankietowanych słusznie zauważyło, że niekorzystna dla konsumentów jest sytuacja, gdy np. sprzedawcy choinek ustalają jedną cenę za świerk srebrny.

Już niedługo zmiany w przepisach

W 2012 roku w Urzędzie trwały prace nad nowelizacją ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Planowane zmiany dotyczą przede wszystkim zwiększenia skuteczności walki z kartelami. Z jednej strony zamierzamy rozszerzyć katalog kar za złamanie prawa - wprowadzając odpowiedzialność finansową menedżerów, z drugiej zaś rozszerzyć katalog możliwości ich łagodzenia - inkorporując do polskich przepisów tzw. program leniency plus i settlements czyli możliwość dobrowolnego poddania się karze.

Rok walki ze zmowami to także szeroko zakrojona akcja edukacyjna. W radiu, telewizji, w prasie, w internecie regularnie przypominaliśmy o tym, że porozumienia ograniczające konkurencję, takie jak kartele cenowe, podział rynku, czy zmowy przetargowe są nielegalne, a angażowanie się w tego rodzaju działania z pespektywy czasu nie jest opłacalne. Podobne rady dawaliśmy przyszłym menedżerom — studentom pięciu warszawskich uczelni wyższych.

Informacje na temat wszystkich działań podjętych w ramach kampanii dostępne są na stronie www.uokik.gov.pl

[1] Badanie znajomości prawa konkurencji przez przedsiębiorców przeprowadzone przez EU-CONSULT

[2] Badanie TNS Polska na zlecenie UOKiK