Niemal dwie trzecie zbadanych wzorców umów o świadczenie usług remontowych zawiera klauzule sprzeczne z prawem - wynika z najnowszej kontroli Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Objęła ona przedsiębiorców działających w branży budowlanej

Dążąc do wyeliminowania z obrotu gospodarczego klauzul naruszających interesy konsumentów, UOKiK przeprowadził kolejną kontrolę wzorców umownych. Dotyczyła ona dokumentów stosowanych przez przedsiębiorców z branży budowlanej - świadczących usługi remontowe oraz wymiany stolarki okiennej i drzwiowej.

W ramach kontroli przeanalizowano wzorce używane w umowach z konsumentami przez 137 podmiotów gospodarczych. Niemal dwie trzecie (85 przypadków) ze zbadanych dokumentów zawierało sprzeczne z prawem klauzule naruszające interesy słabszych uczestników rynku. Należy podkreślić fakt, że co trzeci wytypowany do kontroli przedsiębiorca nie korzysta z wzorców przy zawieraniu umów konsumentami.

Konsument, podpisując umowę o remont lub wymianę okien, nie ma często pewności ani co do ceny, ani warunków, na jakich usługa będzie zrealizowana. Postanowienia wzorców umownych przerzucają bowiem na niego koszty wynikające na przykład ze zmian wysokości opodatkowania, nie przyznając jednocześnie prawa odstąpienia od kontraktu. Ponadto przedsiębiorcy ograniczają swoją odpowiedzialność za nieterminowe wykonanie zlecenia - nie przewidując w kontraktach możliwości odstąpienia konsumenta od umowy w tej sytuacji bądź dochodzenia roszczeń z tytułu opóźnienia. Niektóre wzorce zawierają klauzule zobowiązujące nabywców do akceptacji zmian technologicznych lub różnic w kolorach bądź fakturach zamawianych elementów w porównaniu z przedstawionymi wzorami.

Częstą praktykę stanowi ograniczanie prawa konsumentów do reklamacji - w postaci sprzecznych z obowiązującymi przepisami klauzul w rodzaju „reklamacji nie podlegają […] wady widoczne w chwili zakupu”, „towar zabudowany nie podlega reklamacji”.

Niektóre postanowienia umowne wyłączają odpowiedzialność wykonawcy za „wszelkie wady i następstwa spowodowane wadami konstrukcyjnymi budynku lub nieodpowiednim stanem technicznym”. Tymczasem to przedsiębiorca, jako profesjonalny uczestnik obrotu, zobowiązany jest do oceny, czy w danej sytuacji będzie w stanie zrealizować zlecenie zgodnie z zasadami sztuki budowlanej.

Za niedopuszczalne uznać należy również utrudnianie słabszym uczestnikom rynku skutecznego dochodzenia roszczeń. Przybiera ono formę zastrzegania, że koszty „nieuzasadnionej reklamacji” obciążą konsumenta, nakładania dodatkowych obowiązków niż wynikające z przepisów (na przykład konieczność wypełnienia skomplikowanego formularza reklamacyjnego, dołączania zdjęć) bądź ograniczenia terminu przyjmowania zgłoszeń o wadach do dwóch tygodni (zgodnie z prawem sprzedawca do dwóch lat odpowiada za niezgodność towaru z umową).

Nagminne jest nakładanie na konsumenta obowiązku zapłaty rażąco wysokich kwot w przypadku odstąpienia od umowy. Wzorce przewidują w takiej sytuacji konieczność uiszczenia nawet 100 proc. wartości usługi, niezależnie od tego, jakie koszty przedsiębiorca faktycznie poniósł i czy zamówione, a niewykorzystane materiały będzie mógł sprzedać innemu klientowi. Należy podkreślić, że prawomocnym wyrokiem sądu w rejestrze klauzul niedozwolonych umieszczone zostało postanowienie przewidujące karę umowną w wysokości już 10 proc. ceny.

Przedsiębiorcy działający w branży budowlanej często nie dopełniają względem konsumenta obowiązków informacyjnych - wbrew prawu umieszczają we wzorcach umownych cenę netto (bez podatku), nie stosują wymaganych przez ustawę o sprzedaży konsumenckiej pouczeń, że gwarancja nie ogranicza praw nabywcy do dochodzenia roszczeń z tytułu niezgodności towaru z umową.

Niektóre postanowienia umowne umożliwiają przedsiębiorcom przenoszenie bez zgody konsumenta praw i obowiązków wynikających z zawartego kontraktu na osoby trzecie, a więc na przykład zatrudnianie podwykonawców. Ponadto częste jest bezprawne zastrzeganie, że ewentualne spory rozstrzygać będzie sąd właściwy miejscowo dla siedziby wykonawcy.

Do przedsiębiorców naruszających prawo UOKiK skierował ponad 50 wystąpień zawierających uwagi i zalecenia mające na celu wyeliminowanie nieprawidłowości. W przypadku ich nieuwzględnienia Urząd podejmie dalsze kroki prawne. Są to przede wszystkim powództwa sądowe o uznanie postanowień umownych za niedozwolone oraz decyzje stwierdzające stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (pierwsze postępowania wyjaśniające i administracyjne są już w toku).

W bieżącym roku UOKiK kontrolował już wzorce umowne stosowane między innymi przez organizatorów turystyki, szkoły językowe oraz uczelnie niepaństwowe, za każdym razem stwierdzając szereg nieprawidłowości.

Dodatkowe informacje:
Elżbieta Anders, Rzecznik prasowy UOKiK
Departament Współpracy z Zagranicą i Komunikacji Społecznej
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Pl. Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa
Tel. 22 827 28 92, 55 60 106, 55 60 314
E-mail: eanders@uokik.gov.pl