Dwie trzecie szkół językowych stosuje klauzule w rażący sposób naruszające interesy konsumentów - wynika z ostatniej analizy UOKiK. Większość zapowiedziała dobrowolne wycofanie się z kwestionowanych praktyk. W stosunku do pozostałych Urząd skierował 16 pozwów do sądu i wydał 23 decyzje stwierdzające naruszenie zbiorowych interesów konsumentów

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeanalizował ogólne warunki umów stosowane przez 287 szkół językowych zlokalizowanych na terenie całego kraju. Prawie dwie trzecie skontrolowanych przedsiębiorców działających w tej branży (179 podmiotów) używało wzorców umownych zawierających niedozwolone klauzule. Tylko w odniesieniu do 38 proc. zbadanych szkół nie wniesiono zastrzeżeń.

Stwierdzone nieprawidłowości to przede wszystkim:

- przyznawanie sobie przez szkołę językową prawa do jednostronnej zmiany świadczenia, zwłaszcza ceny kursu (13 proc. skontrolowanych) - analizowane wzorce umowne nie zapewniają konsumentom poczucia bezpieczeństwa, co do stałości opłat. Często nie wskazują maksymalnej wysokości, o jaką mogą wzrosnąć. Nie przewidują ponadto prawa klienta do odstąpienia od umowy w sytuacji podwyższenia ceny. Część zakwestionowanych klauzul przyznaje szkole prawo do jednostronnej zmiany umowy - na przykład terminów zajęć. Konsument po wprowadzeniu zmian związany będzie zatem postanowieniami, z którymi faktycznie nie miał możliwości zapoznać się przed zawarciem kontraktu. Szkoły językowe naruszają ponadto wynikający z kodeksu cywilnego obowiązek, zgodnie z którym nowy wzorzec wydany w czasie trwania umowy o charakterze ciągłym wiąże konsumenta, jeżeli został mu doręczony i nie wypowiedział on umowy w najbliższym terminie. Zamieszczenie informacji na tablicy ogłoszeń nie spełnia tego wymogu;

- wyłączanie obowiązku zwrotu wniesionych przez konsumentów opłat w przypadku rezygnacji z kursu językowego (73 proc. skontrolowanych) - umowy zawierane przez szkoły językowe z reguły przewidują konieczność uiszczenia z góry opłaty wstępnej lub zapłacenia rat (najczęściej na początku semestru). W sytuacji rezygnacji z nauki są one zatrzymywane. Szkoły nie analizują przy tym, w jakim stopniu świadczenie na rzecz konsumenta zostało wykonane. UOKiK nie neguje prawa szkoły językowej do potrącania uzasadnionych kosztów poniesionych w związku z organizacją kursu. Jednak żądanie zapłaty stu procent ceny w przypadku rezygnacji z nauki jest rażąco wygórowaną kwotą. Postanowienia umowne wykluczają w wielu przypadkach możliwość zwrotu wniesionych opłat także w sytuacji rozwiązania kontraktu z ważnych powodów (choroba, zmiana sytuacji życiowej czy miejsca zamieszkania);

- nakładanie obowiązku zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego (23 proc. skontrolowanych) - Niektóre postanowienia umowne ustalają wysokość odsetek za zwłokę w uiszczeniu opłaty za kurs językowy na 1 proc. dziennie - w skali roku jest to 365 proc., a zatem wielkość przekraczająca kilkakrotnie wartość kursu. W opinii Prezesa UOKiK stanowi to rażące naruszenie interesu konsumentów;

- ograniczenie odpowiedzialności szkoły językowej za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (6 proc. skontrolowanych) - zgodnie z klauzulami stosowanymi przez niektórych przedsiębiorców, konsument nie ma prawa domagać się rekompensaty za niewywiązanie się szkoły z umowy. Co więcej, placówki wyłączają w regulaminach odpowiedzialność za rzeczy pozostawione na ich terenie. Tego rodzaju postanowienia są niedopuszczalne: na mocy uchwały Sądu Najwyższego przy zawieraniu umowy o świadczenie usługi, dla której wykonania niezbędne jest zdjęcie odzieży wierzchniej, dochodzi do zawarcia umowy przechowania. W związku z tym szkoła powinna ponosić odpowiedzialność za pozostawione przez konsumenta rzeczy;

- zastrzeganie, że ewentualne spory rozstrzygać będzie sąd właściwy miejscowo dla siedziby szkoły (14 proc. skontrolowanych).

Prezes UOKiK zakwestionował również inne klauzule regulujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy - na przykład stwierdzające, że zaległość w opłaceniu raty przekraczająca 21 dni powoduje przekazanie zobowiązania firmie windykacyjnej i konieczność zapłaty 860 złotych za rozpoczęcie odpowiedniej procedury bądź ustalające, że zmiana daty rozpoczęcia lub zakończenia kursu nie powoduje przesunięcia innych terminów określonych w umowie, w tym również terminów płatności.

Należy podkreślić, że ponad trzy czwarte placówek, w których stwierdzono nieprawidłowości, dostosowało się do wezwań Urzędu i zmieniło zakwestionowane postanowienia. W pozostałych przypadkach Prezes UOKiK wystąpił do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 16 pozwami o wpisanie klauzul do rejestru niedozwolonych postanowień umownych (w przygotowaniu jest kolejnych 8 pozwów). Ponadto Urząd wszczął 26 postępowań wobec szkół językowych, które stosowały w swoich wzorcach klauzule już umieszczone w rejestrze; na chwilę obecną wydano 23 decyzje stwierdzające naruszenie zbiorowych interesów konsumentów.

Niniejsza analiza stanowi część realizowanej obecnie rządowej Strategii Polityki Konsumenckiej, którą przygotował Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jako jeden z priorytetowych celów wskazano w niej wyeliminowanie do 2006 roku niedozwolonych klauzul umownych z polskiego obrotu prawnego. W przypadku wielu segmentów rynku konsument nie ma bowiem możliwości negocjowania treści kontraktu. Jego rola sprowadza się do zaakceptowania proponowanej umowy lub jej odrzucenia. Stąd też bierze się niebezpieczeństwo narzucenia mu postanowień, które nie zawsze są korzystne. Przeciwdziałaniu takim praktykom służy przysługująca Prezesowi Urzędu możliwość ustalenia, czy wzorce umowy nie naruszają praw konsumentów jako słabszej strony kontraktu. W tym roku UOKiK przedstawił wyniki analizy między innymi wzorców umów stosowanych przez niepubliczne szkoły wyższe i sprzedawców nowych samochodów - stwierdzając liczne nieprawidłowości.

Dodatkowe informacje:
Elżbieta Anders, Rzecznik prasowy UOKiK
Departament Współpracy z Zagranicą i Komunikacji Społecznej
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Pl. Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa
Tel. 22 827 28 92, 55 60 106, 55 60 314
E-mail: eanders@uokik.gov.pl