Zakaz stosowania klauzuli wpisanej do rejestru niedozwolonych postanowień obejmuje wszystkich przedsiębiorców zawierających umowy z konsumentami. Przełomowa uchwała Sądu Najwyższego znacznie usprawni działania zmierzające do wyeliminowania z obrotu nieuczciwych klauzul

W przypadku wielu segmentów rynku konsument nie ma możliwości negocjowania treści umowy - może ją jedynie zaakceptować w całości bądź odrzucić. Stąd też bierze się niebezpieczeństwo narzucenia mu postanowień, które naruszają jego interesy ekonomiczne. Przeciwdziałaniu stosowaniu takich klauzul - zabronionych przez kodeks cywilny - służy przysługująca Prezesowi UOKiK możliwość kontrolowania wzorców umownych. Dotychczas Urząd przedstawił wyniki analizy między innymi wzorców umów stosowanych przez uczelnie niepubliczne, szkoły językowe, sprzedawców nowych samochodów, organizatorów turystyki, banki i domy maklerskie, zakłady ubezpieczeń oraz dostawców energii. Za każdym razem stwierdzano liczne nieprawidłowości. 20 lipca zostaną przedstawione wyniki kontroli wzorców umownych stosowanych przez niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej.

Po każdej kontroli wzorców umownych Prezes Urzędu kieruje pozwy do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o uznanie danych postanowień za niedozwolone. Następstwem prawomocnego wyroku jest wpis do rejestru zamieszczonego na stronie internetowej UOKiK - obecnie znajduje się w nim 760 klauzul. Zgodnie z dzisiejszym orzeczeniem Sądu Najwyższego, który odpowiedział na pytanie Sądu Apelacyjnego, wpis do rejestru jest skuteczny wobec wszystkich przedsiębiorców. Oznacza to, że stosowanie zakwestionowanego postanowienia w umowach z konsumentami jest zabronione.

Początki sprawy sięgają lutego 2003 roku, kiedy Prezes UOKiK wydał decyzję nakazującą Towarzystwu Finansowo-Inwestycyjnemu „TeFi” zaniechanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Spółka ta działała w tak zwanym systemie argentyńskim - zdelegalizowanym ze względu na liczne nieprawidłowości w sierpniu 2004 roku - organizując grupy osób zainteresowanych uzyskaniem pożyczki. Konsumenci na podstawie umowy z TeFi zobowiązani byli uiścić opłatę przygotowawczą, a następnie regularnie wpłacać raty pieniężne. W założeniu miały być one przeznaczane na pożyczki dla uczestników systemu oraz pokrycie kosztów administrowania nim przez spółkę. W praktyce, jedni uczestnicy grupy finansowali pożyczki innym jej członkom. Ci natomiast konsumenci, którzy otrzymali obiecany w umowie produkt najpóźniej - de facto sami finansowali sobie pożyczkę.

Jak ustalił Urząd w trakcie postępowania administracyjnego, TeFi stosowało w umowach szereg niedozwolonych klauzul. Ponieważ postanowienia stosowane przez TeFi były identyczne pod względem treści do już umieszczonych prawomocnym wyrokiem sądu w Rejestrze klauzul niedozwolonych, Prezes Urzędu uznał działania spółki za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazał jej zaniechanie. Od tej decyzji Towarzystwo odwołało się do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W opinii sądu, zakaz stosowania klauzul umieszczonych w Rejestrze dotyczy tylko tego przedsiębiorcy, do którego odnosił się wyrok będący podstawą wpisu. Jeżeli inne firmy stosują w umowach z konsumentami identyczne co do treści postanowienia, do uznania ich za niedozwolone i tak za każdym razem konieczna jest rozprawa i prawomocne orzeczenie sądowe.

Ten wyrok został przez Prezesa UOKiK zaskarżony do Sądu Najwyższego. W wyniku zmiany prawa przekazał on kasację do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. Ten zaś zwrócił się do Sądu Najwyższego z prośbą o rozstrzygnięcie, do którego stanowiska w sprawie niedozwolonych klauzul należy się przychylić.

W dzisiejszej uchwale Sąd Najwyższy potwierdził stanowisko Prezesa UOKiK. Zakaz stosowania postanowienia wpisanego do rejestru klauzul niedozwolonych obejmuje wszystkich przedsiębiorców zawierających umowy z konsumentami - nie tylko tego, którego dotyczył wyrok będący podstawą wpisu. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w ustnym uzasadnieniu, wszelka odmienna interpretacja byłaby sprzeczna z dyrektywą 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, którą Polska wdrożyła do porządku prawnego w 2000 roku.

Gdyby Sąd Najwyższy uznał, że zakaz stosowania klauzul umieszczonych w rejestrze obejmuje tylko tego przedsiębiorcę, którego dotyczył pierwotny wyrok, działania UOKiK byłyby znacznie utrudnione. Aby wyeliminować dane postanowienie naruszające interesy konsumentów (na przykład umożliwiające usługodawcy jednostronną zmianę warunków umowy, zwłaszcza ceny), konieczne byłoby złożenie pozwów do sądu przeciw wszystkim przedsiębiorcom danej branży stosującym kwestionowaną klauzulę.

Dodatkowe informacje:
Elżbieta Anders, Rzecznik prasowy UOKiK
Pl. Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa
Tel. 22 827 28 92, 55 60 106, 55 60 314
faks 22 826 11 86

E-mail eanders@uokik.gov.pl