Ułatwienie konsumentom dochodzenia roszczeń od przedsiębiorców naruszających prawo antymonopolowe było jednym z głównych tematów konferencji Prawo konkurencji - stan obecny oraz przewidywane kierunki zmian. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele Komisji Europejskiej, polskiego i niemieckiego urzędu antymonopolowego oraz środowisk akademickich

Jednym z głównych tematów poruszanych w trakcie dyskusji był problem ułatwienia dochodzenia roszczeń konsumentom i przedsiębiorcom pokrzywdzonym w wyniku antykonkurencyjnych praktyk. Jak stwierdził Emil Paulis z Dyrekcji Generalnej do spraw Konkurencji w Komisji Europejskiej, możliwość egzekwowania zasad konkurencji przez sądy powszechne jest w państwach członkowskich UE niedoceniana. Większość postępowań przeciwko uczestnikom karteli lub przedsiębiorcom nadużywającym na rynku pozycji dominującej prowadzą organy antymonopolowe. Natomiast w Stanach Zjednoczonych jest odwrotnie - zdecydowana większość rozstrzygnięć w sprawach praktyk ograniczających konkurencję zapada tam przed sądami w wyniku pozwów indywidualnych bądź zbiorowych wznoszonych przez poszkodowanych konsumentów albo przedsiębiorców.

Podstawową korzyścią wynikającą z dochodzenia roszczeń na drodze prywatnej jest skrócenie czasu postępowania. Ponadto poszkodowany w wyniku antykonkurencyjnej praktyki konsument bądź przedsiębiorca może domagać się odszkodowania. Prawo amerykańskie daje możliwość zasądzenia go w potrójnej wysokości. Wprowadzenie podobnych rozwiązań rozważa Komisja Europejska.

Aby dochodzenie roszczeń od członków kartelu bądź przedsiębiorców nadużywających pozycji dominującej przez samych poszkodowanych w wyniku ich działań stało się możliwe, konieczne jest wprowadzenie pewnych ułatwień. Ich założenia zawiera tzw. Zielona Księga Komisji Europejskiej.

Postuluje ona między innymi zmniejszenie ryzyka finansowego, z jakim wiąże się wniesienie pozwu. Powszechnie obowiązującą regułą jest, że ponosi je strona przegrywająca. Komisja Europejska rozważa między innymi nieobciążanie kosztami sądowymi konsumenta bądź przedsiębiorcy występującego z powództwem.

Wskazane jest ponadto obniżenie pułapu wymagań formalnych dla dowodów przedstawianych przez poszkodowanego. Ma to zwiększyć dostępność tej drogi dochodzenia roszczeń, ponieważ konsument w praktyce nie ma możliwości udowodnienia na przykład zawiązania zmowy cenowej. Innym ułatwieniem postulowanym przez KE jest wprowadzenie regulacji, zgodnie z którymi sądy cywilne byłyby związane decyzjami organów antymonopolowych stwierdzających stosowanie praktyki antykonkurencyjnej. Takie rozwiązanie funkcjonuje już między innymi w Niemczech, gdzie rozstrzygnięcia wszystkich urzędów należących do Europejskiej Sieci Konkurencji (ECN) są wiążące dla sądów.

Podobną propozycję przedstawiły Małgorzata Krasnodębska-Tomkiel i Monika Bychowska z Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Dwa tryby stosowania prawa antymonopolowego (publiczno- i prywatnoprawny) są względem siebie komplementarne. Sprawy mniejszej wagi mogą być skutecznie dochodzone w trybie postępowania cywilnego przed sądami powszechnymi. Natomiast organy antymonopolowe będą mogły skupić się na najpoważniejszych naruszeniach konkurencji. Takie rozwiązanie powinno zwiększyć efektywność zwalczania praktyk antykonkurencyjnych.

Większość postępowań antymonopolowych w UOKiK jest prowadzonych na wniosek. Znaczna część kończy się niestwierdzeniem naruszenia prawa. Ponadto Urząd jest związany wnioskiem przedsiębiorcy bądź innego podmiotu - nie może na przykład rozszerzyć postępowania o inne praktyki antykonkurencyjne. Mimo tych wad, jak stwierdziły Bychowska i Krasnodębska-Tomkiel, procedura pozwala na skuteczne działanie. Od 2003 roku Prezes Urzędu wydał 479 decyzji. Spośród tych, od których przedsiębiorcy się odwołali, w ponad 80 procentach sądy potwierdziły rozstrzygnięcie organu antymonopolowego.

Czwartkowa konferencja zainaugurowała projekt polsko-niemieckiej Współpracy Bliźniaczej. Partnerami w ramach przedsięwzięcia są Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów natomiast ze strony niemieckiej między innymi Ministerstwo Gospodarki i Technologii oraz Bundeskartellamt (Federalny Urząd Antymonopolowy). Projekt - finansowany z unijnych środków Programu Transition Facility - ma na celu wzmocnienie polityki antymonopolowej w Polsce.

Dodatkowe informacje:
Elżbieta Anders, Rzecznik prasowy UOKiK
Departament Współpracy z Zagranicą i Komunikacji Społecznej
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Pl. Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa
Tel. 22 827 28 92, 55 60 106, 55 60 314
E-mail: eanders@uokik.gov.pl