Relacjom między prawem antymonopolowym a przepisami regulacyjnymi poświęcona była m.in. międzynarodowa konferencja „Aktualne problemy polskiego i europejskiego prawa ochrony konkurencji”, która odbyła się dziś w Poznaniu. Wzięli w niej udział przedstawiciele środowiska akademickiego oraz organów chroniących konkurencję z Polski i Niemiec

Dzisiejsza konferencja - zorganizowana przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wspólnie z Katedrą Prawa Europejskiego oraz Katedrą Publicznego Prawa Gospodarczego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu - poświęcona była aktualnym problemom prawa konkurencji. Jej głównym celem była dyskusja nad reformą europejskich przepisów antymonopolowych oraz wymiana doświadczeń Polski i Niemiec w liberalizacji i otwieraniu na konkurencję kolejnych rynków do tej pory na nią zamkniętych.

Z zagadnieniem tym ściśle wiąże się kwestia tak zwanych sektorów regulowanych. Są to rynki, na których - ze względu na ich specyfikę - niemożliwe jest wprowadzenie mechanizmów konkurencji. Dotyczy to zwłaszcza energetyki, telekomunikacji, a także transportu kolejowego i lotniczego. W tych sektorach prowadzenie działalności gospodarczej wymaga dostępu do specjalistycznej infrastruktury, której - ze względu na wysokie koszty - nie opłaca się dublować. Powoduje to ich strukturalne zamknięcie na konkurencję oraz konieczność regulacji. Jak stwierdził profesor Sigfried Klaue z niemieckiego Federalnego Urzędu Antykartelowego, jej podstawowym celem jest zapewnienie wszystkim obywatelom, niezależnie od miejsca zamieszkania, dostępu do podstawowych usług (telekomunikacyjnych, transportowych, zaopatrzenia w wodę, prąd i gaz itp.). Regulacja - jak każda ingerencja państwa - musi być w nowoczesnej gospodarce sytuacją wyjątkową, dopuszczalną tylko tam, gdzie mechanizmy rynkowe nie są wystarczające. Co więcej, powinna być ona rozwiązaniem tymczasowym, zaś ostatecznym celem regulacji powinno być wprowadzenie do danego sektora konkurencji.

W Polsce organami regulacyjnymi są Prezes Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty, Prezes Urzędu Transportu Kolejowego, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego oraz Prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Obecnie trwają dyskusje nad koncepcją włączenia ich kompetencji do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Stworzenie jednego silnego organu antymonopolowego w założeniu ma poprawić skuteczność regulowania rynków i wprowadzania na nie reguł konkurencji.

W opinii wielu ekspertów z zakresu prawa i ekonomii, a także UOKiK proponowane rozwiązanie należy uznać za co najmniej przedwczesne. W żadnym z państw UE nie funkcjonuje system oparty na konsolidacji organu ochrony konkurencji z regulatorami. Co więcej, nawet w Niemczech (gdzie, jak wynika z wypowiedzi doktora Haralda Piltza z Federalnego Urzędu Antykartelowego, rynki regulowane znajdują się na dalszym etapie procesu liberalizacji niż w Polsce) reformy idą raczej w przeciwnym kierunku. Na przykład w lipcu tego roku zdecydowano się tam na wyłączenie kompetencji związanych z regulacją sektora energetycznego z organu ochrony konkurencji i przekazanie ich wyspecjalizowanemu regulatorowi.

UOKiK i organy regulacyjne łączą rynki, do których odnoszą się ich działania oraz cel, jakim jest doprowadzenie do zaistnienia konkurencji. Działają one jednak na różnych etapach tego procesu - regulatorzy uprzednio, organ antymonopolowy następczo. Ponadto organy regulacyjne udzielają koncesji. Po ewentualnym połączeniu ich z UOKiK mogłoby nastąpić niebezpieczeństwo, że jeden organ najpierw udziela koncesji, a następnie orzeka przeciwko podmiotowi, który ją otrzymał. Ponadto regulatorzy rozstrzygają spory indywidualne między przedsiębiorcami. UOKiK natomiast występuje w interesie publicznym. Mogłoby się zdarzyć, że w jednej sprawie (indywidualnej) ten sam organ uznałby działania monopolisty jako bezprawne, a w drugiej (antymonopolowej), z udziałem tych samych podmiotów, nie stwierdziłby stosowania praktyki ograniczającej konkurencję z uwagi na brak naruszenia interesu publicznego.

Zarówno prawo antymonopolowe, jak i przepisy regulacyjne służą - w dłuższej perspektywie - temu samemu celowi, czyli rozwojowi konkurencji na rynku. Działania podejmowane na ich podstawie wzajemnie się uzupełniają. Są to jednak różne instrumenty oddziaływania na strukturę rynku. Zwrócił na to uwagę doktor Piotr Lissoń z Katedry Publicznego Prawa Gospodarczego UAM, który stwierdził, że w polskim systemie prawa brak jest reguł określających relacje między kompetencjami UOKiK i organów regulacyjnych. W tej sytuacji decydującą rolę ma orzecznictwo Sądu Najwyższego. Zgodnie z nim, postępowania przed Prezesem UOKiK i Prezesem URE nie są równorzędne, lecz wzajemnie się uzupełniające. Organ antymonopolowy ma kompetencje ogólne, które mogą być jednak ograniczone. Ma to miejsce na przykład w przypadku stawek za dostawę energii elektrycznej - jeśli są one zatwierdzone przez URE, UOKiK nie ma prawa ich kwestionować.

W opinii UOKiK, w obecnej sytuacji zasadne są zatem nie tyle zmiany organizacyjne, lecz wzmocnienie organów regulacyjnych - zwłaszcza zwiększenie skuteczności egzekwowania wydawanych przez nie decyzji - oraz ścisłe określenie relacji między nimi a UOKiK.

Dodatkowe informacje:
Elżbieta Anders, Rzecznik prasowy UOKiK
Departament Współpracy z Zagranicą i Komunikacji Społecznej
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Pl. Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa
Tel. 22 827 28 92, 55 60 106, 55 60 314
E-mail: eanders@uokik.gov.pl